Nie o tym

Chciałbym zupełnie o czymś innym napisać, ale nie będę. Już nigdy nie napiszę. Zamykanie pamięci, rugowanie wspomnień wychodzi mi już całkiem dobrze. I tak się będę starał - nie dać się ponosić, nie zwracać uwagi, przechodzić do porządku dziennego. Milczeć. Nie dworować sobie, nie wracać. Tam już nic nie ma, w przeszłości. Przeszłość nie jest przyszłością. To taki mit usprawiedliwiający złe zachowania.
Jednak wiele nie dam rady, mogę sobie podywagować tak jeszcze chwilę, ale już wyłazi złe i łapie mnie za gardło.
 Jeszcze może skończmy Ł. Mam nadzieję, że wiecie, ze to tylko wyborek niewielki z tych wszystkich miejscowości, które można znaleźć na WSz.  Łęczyca - nas stronie miejskiej troszkę, na Wiki odrobinkę.
Łomża - tu nie ma zaskoczenia - na stronie miejskiej nic ("II wojna światowa przyniosła ze sobą zniszczenia. Miasto legło w gruzach aż w 70%. W wyniku deportacji i mordów liczba ludności zmalała o 60%."), w Wiki prawie nic. Czemu miasto ma swoją nazwę w jidisz, nie wyjaśniono.
Łuków (50 %) - na stronie miejskiej 0. W Wiki odrobinkę (we wojne, jak to mówią).
No to na dzisiaj dość, za dużo mnie to wszystko nerwów kosztuje, wszystko powiadam.


Od lat szukałem potwierdzenia w ikonografii, że byłem na otwarciu Konstrukcji w Procesie w 1981. I w końcu znalazłem w katalogu wydanym przez Muzeum Sztuki w Łodzi w 2012 (Kw P 1981 - Wspólnota, która nadeszła?"). To zdjęcie jest na okładce nawet, jesteśmy całym rokiem na projekcji filmów Józefa Robakowskiego. Ja  po prawej w środku kadru, obok Bożena. Jak już 100 razy pisałem, zabrał nas tam Grzegorz Dziamski i to była nasza inicjacja do sztuki współczesnej a przynajmniej moja na zawsze.

Ze styropianem:

Jak Basia chciała, ptak służy także randkom, czego dowodem te małe papierki obok:

Tosca

Ta pompatyczna opera huczy teraz w moim Spotifaju, trąby i chóry. Jakoś konweniuje z kompletnym brakiem chęci do czegokolwiek. W środę Wrocław, wczoraj Łódź z książką o Złotym Gronie i Biennale. Marta dzielnie prowadziła i spotkania, i samochód, Piotr opowiadał pięknie. Było rodzinnie generalnie, 3 koty we Wschodniej, kochane to jest miejsce, ciągle jak opoka niepoddające się powszechnemu urynkowieniu naszego świata. Jest coś tak dobrego zwykłym i prawdziwym dobrem, w gościnności Eweliny, Adama i Jurka. A dziś trzecia promocja, tym razem o Parku 1000, już na miejscu, wszyscy zmęczeni chyba też szczęśliwi, że powoli zamykamy sprawy.

A ja sobie wieczornie pokontynuuję moje risercze, które tu dla Was robię na bieżąco. Skończyliśmy na k.

Witamy w Lesku - na stronie miejskiej jak zwykle pojawiają się do zabicia w czasie wojny. Wcześniej jakby nie było. Lepiej jest w Wiki choć i tu raczej skrótowo. Limanowa. W Wiki nie ma, co ciekawe, Żydów wcale w Limanowej. Na stronie miejskiej też wyparowali (choć przed wojną jeden z burmistrzów miał tu pochodzenie - coś mnie zmusza, gdy przebywam w Limanowej, by używać tego szmalcowniczego slangu). O okupacji jest tak: "Okupacja hitlerowska pozostawiła krwawe ślady, tylko jednego dnia gestapo rozstrzelało 968 Polaków pochodzenia żydowskiego". To jest  naprawdę fascynujące, do jakiego stopnia można  przeszłość wyprzeć. Lubartów jest niezwykły, bo tu na stronie miejskiej nie ma nawet getta. Wprawdzie jacyś Żydzi byli (są 3 zdania o 16 wieku), ale potem już nawet getta nie ma. W Wiki jest, że gmina była i cmentarze, Zagłady już nie.  Łańcut - tu nagroda po tym wszystkim. Profesjonalne opracowanie o historii Żydów w mieście, szlak turystyczny z dokładnymi opisami. Można. I nie boli. Co dziwne,w Wiki w Łańcucie byli tylko arystokraci, żadnego tam getta. No więc, niby dobrze, ale na pół.

Reminiscencje łódzkie:

Rezydenci Wschodniej:

Selfie zbiorowe z wykładu

Przy Sławnym Stole po pracy:

Jeszcze trochę na poważnie

Choć właściwie nie wiem, czy chcę dziś tak bardzo na poważnie. Wyprztykałem się w dyskusji pod artykułem Piotra Foreckiego na "KP". Oczywiście znów się dałem ponieść, w ogóle sam fakt, że dyskutuję o roszczeniach "międzynarodowych organizacji żydowskich" i takich tam odwiecznych kocopołach już o moim stanie nie najlepiej świadczy. Ja tego nie generalizuję na swoich 3 adwersarzach, ale to po prostu jest poważny problem. Nie poważny w sensie jakichś konkretnych wydarzeń, które będą miały miejsce, nie.
Mówię tylko o letargicznym zapominaniu o przeszłości. Zwłaszcza jej niewygodnych fragmentach.
Ja się przy tym bardzo cieszę, że  mieszkam w mieście, w którym synagogę swoim niemieckim Żydom spalili sami Niemcy. Że nie było tu getta, zabijania na ulicy albo w podmiejskim lasku. Że tu mieszkamy po Niemcach, bo ich państwową i społeczną winą była wojna, entuzjazm dla niej, ochocze uczestnictwo. Dobra, uogólniać nieładnie, ale to jest jednak coś innego, niż sytuacja wszędzie tam, gdzie znika nagle połowa mieszkańców Twojego miasta, sąsiedzi, znajomi, ludzie których znałeś. W dodatku często ktoś ich zabija na Twoich oczach albo przynajmniej widzisz jak go wywożą, potem słyszysz strzały a jego dom stoi pusty i już nikt do niego nie przyjdzie. Albo znajdujesz kilkuletnie dziecko na poboczu drogi i wiesz czyje jest i boisz się, że jak cię z nim zobaczą to umrzesz ty i twoje dzieci i twój dom pójdzie z dymem. I potem wszyscy ten strach pamiętają, dzieci i ich dzieci nawet, jeśli nikt im o tym nie powiedział. Do teraz pamiętają i nikt im nie pomaga, żeby zrozumieć, dlaczego.  Bo jest w śladzie po cmentarzu, albo gdzieś w lesie za miastem blisko, albo po prostu w niedopowiedzeniu. Sam nie wiem, jakbym sobie z tym radził. Pamiętam swoje wizyty młodzieńcze w Parczewie, Wąwolnicy, Lubartowie, nie mówiąc już o Lublinie. Byłem wtedy młodocianym głupkiem a jednak było wiadomo, że ten brak, nieobecność, zniknięcie najsilniej odczuwalne są w niemówieniu, w jakimś ukradkowym niedopowiedzeniu, w języku, w którym słowo Żyd było tak straszne jak potrójna kurwa.
Niczego tu nie odkrywam. Po prostu dociera to do mnie czasem z jakąś nieopanowaną siłą, że to zapomnienie jest złe już nawet nie dla tych zabitych, ale dla nas. Dlatego z taką siłą przemówiło do mnie "Pokłosie". Bo śmieszny chłop ze wsi, co zaczyna mówić w jidisz może być tylko dla tych, którzy nie wiedzą, co się naprawdę wtedy stało.
No i już mi się dziś nie chce badać tych stron miejskich, bo pewnie znajdę tam to, co wszędzie. No dobra. losowo coś sobie wybiorę. Zambrów. 50 %. Na Wiki rzetelnie. na stronie miejskiej właściwie nic. W czasie wojny było getto. W dziale zabytki nie ma nawet cmentarza. No i tak to, losowo, wyszło.

Portretowe zdjęcie dziś.

Powaga udawana

Lekkiego dziś w pracy ataku śmiechu dostałem w trakcie sprawdzania budżetów innych miejskich galerii, ale oczywiście to temat na inne opowiadanie. Dzień raczej z tych trudnych do objęcia w przelewaniu się czasu, senny i żaden nieco, choć przecież nie wolno tak mówić. Każdy powinien być jakiś. Jest bowiem nieodwracalnie tracony. Kolejny. Zapominam o tym bez ustanku a potem się martwię, że czasu tak mało. To niemądre, ale też może czasem trzeba coś stracić bezpowrotnie, żeby zrozumieć, jak było ważne. Byle tylko nie powtarzać błędów, potem.




Lecimy dalej z miastami, choć to niełatwa praca. Kalwaria Zebrzydowska - w '39 - 32,4 %. Na stronie miejskiej dwa zdania, oczywiście przy Zagładzie. W Wiki prawie nic, jak na to, co mogłoby być. Nawet odnośnika do WSz. Mógłbym napisać o Końskowoli, choć takich miejsc pełno, teraz sobie myślę, co pomijam i czemu, trzeba by albo wszystko, albo nic. Dobra, w Końskowoli będzie charakterystycznie - było 44 w '39. na stronie mnóstwo o Lubomirskich i Czartoryskich, Żydzi pojawiają się jako ofiary wojny dopiero, choć w 1787 stanowili tu ponad połowę ludności. W Wiki jest trochę, zdanie zaczyna się od "Osobnym rozdziałem są dzieje ludności żydowskiej..." To się prawie wszędzie pojawia - osobnym.

Przy Kozienicach (blisko 50%)już się tylko śmieję może nie głośno, ale jakiś głupawym śmiechem, że tak jednak można. Nawet mi się z obrzydzenia nie chce o tym pisać, jest w tym bowiem być może i głupota, i zła wola, i coś, czego nie chce mi się ze strachu nazywać. Na stronie gminy pojawia się Magid z Kozienic (nazywany tu bez sensu Wielkim Magiem) no i potem oczywiście już "likwidacja getta". Pewnie się nie sprawdziło administracyjnie. Wiki nawet uwzględnia Magida, a żeby nie wprowadzać niepotrzebnej martyrologii, o wojnie pisze tak: "Podczas II wojny światowej działały w okolicach oddziały partyzanckie (gł. Bataliony Chłopskie), a w mieście znajdowało się getto." Tak to.

Kraśnik (40 %) - tu jest dziwnie. Na Wiki pojawiają się synagogi, Singera nie ma. Za to na miejskiej stronie duże hasło o nim, w kalendarium pojawiają się w XVI wieku i potem już nawet nie ma getta.

Krosno (mniej więcej 20 %) - na stronie miejskiej nie ma nawet Zagłady. Jest wzmianka, że byli kupcy w XVII, choć miasto było non tolerandis Judeis. Ale też jak pamiętać o tym w mieście, gdzie w ulicznej egzekucji rozstrzelano 7 dzieci. Publicznie. Ktoś to widział. Wiki daje link do synagogi i trochę jest bibliografii. Poza tym nie było.


Krasnystaw (zaledwie 20%). O Zagładzie trochę w Wiki. Na stronie miejskiej nawet tego nie było. Brzmi to tak: " Przegrana we wrześniu 1939 roku przygnębiła społeczeństwo Krasnegostawu jednak nie stracili oni wiary w odzyskanie niepodległości. Wszyscy wyrażali wolę walki z okupantem." Nie ma nic literalnie. Czasem w poszukiwaniach wychodzimy poza standard i próbujemy na innych stronach. Ale nie łudźcie się - oto /http://www.krasnystaw-rys.info.pl/ bardzo bogata w fakty strona o historii miasta. W kalendarium nawet nie ma o likwidacji, getcie, czy czym tam jakimś eufemizmie. Nie ma nic.

Kutno - na miejskiej małe wzmianki, poprawka, nawet jest Szolom Asz. W Wiki dużo o Zagładzie. Żydzi pojawiają się czasem ni z tego ni z owego, jak diabełki z pudełka. 

Chciałem coś aktualnego, ale jakoś mi ta przeszłość zaciemnia obraz. Tylko Zdziś, posapujący teraz przez sen, przywraca mi wiarę w świat. Tak było dziś - z małpką i piłką golfową.

Poważne sprawy 3

Kontynuujemy wirtualną podróż przez wiry stron miejskich i porohy Wikipedii w poszukiwaniu relacji o światach zaginionych. Miało nie być dużych miast, ale trochę mnie kusi, bo rzeczy arcyciekawe jednak.

Białystok, w 1911 - 82 %, w 1939 - 42.
Na stronie miejskiej w kalendarium mniej więcej tak;

1939-1944 – II wojna światowa - represje wobec ludności i zniszczenie 75 proc. białostockiej zabudowy

W zakładce o Zamenhofie staranne omijanie słowa Żyd jest bardzo ekwilibrystycznie zabawne. Na Wiki lepiej, wprawdzie zakładka króciutka o żydowskim Białymstoku, ale są oddzielne hasła o getcie i powstaniu w tymże. Wyraźnie jest oddzielona historia obu narodów, przy podkreślaniu co jakiś czas wielokulturowości miasta.

Częstochowa, w '39 ok 20 %. Na stronie miejskiej w zakładce Historia, Żydzi pojawiają się w '42, przy okazji likwidacji getta. W Wikipedii znienacka w latach 30-tych za to przy okazji pogromów, oraz oczywiście w '41. A, wcześniej jeszcze Berek Kohn.

Góra Kalwaria, przed wojną ok. 48 %. Na stronie miejskiej wyczerpująca informacja. Podobnie w Wikipedii.

Hrubieszów - w /39 - 68,2 %. Tu pewne novum na stronie miasta. Zagłady nie ma wcale. Brzmi to tak:
 

W październiku powrócili Niemcy i wprowadzili w mieście terror dokonując licznych egzekucji. Z Niemcami współpracowali nacjonaliści ukraińscy, wykazujący się szczególną aktywnością. Walki nasiliły się w 1943 r., a rezultatem było spalenie niemal wszystkich wsi polskich i ukraińskich między Bugiem a Huczwą. Tragedię okupacyjną ludności Hrubieszowa upamiętniają pomniki i tablice pamiątkowe.

Nie było. W Wikipedii jest trochę więcej, choć oczywiście zachowany podział na historię polską i żydowską.

W Jaśle (25 % w '39) w zakładce historia długi artykuł o okupacji. Nie ma w nim nic o Żydach i ich zagładzie. Ani słowa. W Wiki poza wzmiankami o synagodze właściwie nic.

A za to w Kaliszu na stronie miasta bardzo dużo informacji. Wiki dużo gorzej.
Kazimierz Dolny - 64 %. na stronie miejskiej tyle co nic, choć wzmianki są. W Wikipedii nie ma nawet Zagłady.

Ciąg dalszy nastąpi.

Już trochę spać. Nie zdążyłem nawet za bardzo pożyć w teraźniejszości. Zdziś za to jadł dziś dużo oraz pięknie balansował i leżał w tęczy.

Na poważnie

Właściwie dziś znów trochę bezsilnie, może to mgła, może konieczności, może film o Wolfgangu Beltracchim, fałszerzu, który dał niezłego pstryczka w nos rynkowi antykwarycznemu. Swoją drogą, widać na tym przykładzie, jak w wielu aspektach nierynkowe albo przynajmniej trudnosprzedawalne prace mają przewagę nad sztuką-lokatą. Nie, żebym był przeciw kolekcjonowaniu, wręcz przeciwnie może nawet, ale też chichotałem z cicha, myśląc sobie, ze jednak Francis Alys nie da się sfałszować, a przynajmniej nie przez 2 dni, jak Max Ernst (ok, ok, wiem wiem co chcecie powiedzieć).

Nie o tym jednak chciałem. Już od dawna próbowałem zająć się systematycznym oglądem wiedzy o historii współbycia Polaków i Żydów. To naprawdę nie ma nic wspólnego z otwarciem Polin ani z lekturą Tokarczuk, to stary dość pomysł, który więcej ma łączności z pojawieniem się Internetu, niż z innymi kwestiami. Od momentu, kiedy strony www miast zaczęły funkcjonować jako główna o nich wiedza, a potem pojawiła się jeszcze Wikipedia, zauważyłem, że w wielu przypadkach żydowska historia miast jest pomijana całkowicie, albo omawiana bardzo pobieżnie, żeby nie rzec - zdawkowo. Szczególnie zabawnie (choć może nie jest to najwłaściwsze słowo) wygląda to w wypadku miejscowości, gdzie przed II WŚ Żydzi stanowili od 40 do 60 % populacji. Gdzie historia miasta jest historią jego Polaków i jego Żydów, choć często też, jak to przed wojną w naszym dziś homogenicznym kraju, innych narodów.

Nie analizuję powodów. Nie wnikam za bardzo, no może czasami, kiedy kwestia już ewidentna. Punktem odniesienia do wiedzy o polskiej żydowskiej historii był dla mnie portal wirualny sztetł zupełnie niezwykle źródło informacji o. Nie generalizuję, są strony z wieloma informacjami, odnoszące się do wiedzy historycznej, choć do Wirtualnego Sztetł chyba odnośnika nie spotkałem, jestem jednak na początku tej perygrynacji. jasne, to nie jest "Niewinne oko nie istnieje" Wojtka Wilczyka, ale o ile on zajmował się w tym projekcie materialnością a w każdym razie taki był jego punkt wyjścia, mnie interesuje bardziej realność wirtualności. Wiem oczywiście, że w wielu z tych miast są pomniki, działają społecznicy, organizowane są wystawy i działania edukacyjne, ale wiem też, jak wiele pozornie obiektywnej wiedzy czerpie się z podstawowych źródeł, tych najszybszych i najbardziej oczywistych. To one powinny zawierać podstawy. Brałem pod uwagę miejscowości, które przed II WŚ należały do Polski.

Zacznijmy od Łomży. w 1939 roku ok. 39,3 % Na oficjalnej stronie miasta w zakładce historia miasta słowo Żydzi nie pada ani razu. Akapit o wojnie jest taki: II wojna światowa przyniosła ze sobą zniszczenia. Miasto legło w gruzach aż w 70%. W wyniku deportacji i mordów liczba ludności zmalała o 60%.

W Wikipedii pojawia się kilka zdawkowych informacji. W kalendarium spotykamy coś takiego:
1939-1945 – aktywne uczestnictwo łomżan w II wojnie światowej

Jest nieco odnośników.

Biała Podlaska. Tu w 1850 było 63,2 % w 1938 - 32,4. Na stronie miasta w zakładce Historia miasta słowo Żydzi nie pada ani razu. O wojnie jest tak: II Wojna Światowa zatrzymała rozwój miasta, ale po jej zakończeniu Biała poszerzyła swój zasięg terytorialny, rozwinął się przemysł włókienniczy i meblarski.

Wikipedia również milczy o historii żydowskiej BP, choć na końcu jest link do WSZ.

Bełchatów - do 1939 ok. 50 % Na oficjalnej stronie miasta w zakładce Historia ukrytej w dziale Turystyka jest zdanie o współistnieniu 3 narodowości i 2 zdania o likwidacji społeczności w czasie IIWŚ. W Wikipedii dobrze opracowane hasło Historia Żydów w Bełchatowie.

Biłgoraj, ok. 60 % w 1939. Na stronie miasta dokładnie i rzetelnie o współbyciu. W Wikipedii ciekawie - w dziale historia miasta nic, ale oddzielny rozdział Żydzi biłgorajscy, amatorski, ale jest.

Ciechanów - na stronie miasta w dziale historia raczej nic - pojawiają się w kalendarium informacje demograficzne, z których wynika, ze wielu okresach ludność żydowska stanowiła ponad 60 % mieszkańców. O Zagładzie jest tak:

Niszczenie pomników kultury narodowej i polskich pamiątek historycznych. Szerzy się terror.

Mają miejsce łapanki, aresztowania i egzekucje, ludzi wysyła się do obozów zagłady.

Działalność konspiracyjna prowadzona jest na wszystkich frontach walki.W Wiki właściwie nic, jest link do WSz.


No to tyle na dziś, Zdziś nie rozumie niuansów współczesności, ewidentnie chce wyjść, bo najadł się przed chwilą.


Na porannej przechadzce:

Park i mgła:

Dziki Królik - bonus na dziś

i niech ktoś powie, że Pythoni to sobie wymyślili :) Raz jeszcze x. B.C.

KRÓLIK dziki, polny, po Łacinie Dasypus, od niektórych zającem mniemany. Według dziewiątej Księgi Nierembergiusa w Historii naturalnej, w Indyi tak są te wielkie Dasipodes, że chartowi wielkością się równają, głowę mają na kształt kocicy, po całym ciele taranciznę; rączości extraordynaryjnej, którą jelenie i inne ściga zwierzęta, samym tylko liże językiem, a tym samym ślepotę im przynosi, drugie cale zabita jadem swoim. Wiele tak pobitych zwłóczy na jedno miejsce, darniem pokrywa, na drzewo się wychwyciwszy, głosem zwoływa zwierzęta do owego mięsiwa nagotowanego. Jak się najadłszy zwierzęta rozejdą, Dasypus czyli, królik zstępuje z drzewa, owe pożywa ostatni, wprzód nietknąwszy zębami, aby zwierząt owych nie potruł swoim jadem.